7 Οκτωβρίου: Τρία χρόνια μετά, η μνήμη ζητά ευθύνη

Υπάρχουν ημερομηνίες που δεν μένουν στο ημερολόγιο. Μένουν σε μια άδεια καρέκλα, σε μια οικογενειακή φωτογραφία, σε μια φωνή που δεν θα ακουστεί ξανά. Για χιλιάδες ανθρώπους στο Ισραήλ, η 7η Οκτωβρίου 2023 είναι μια τέτοια ημερομηνία. Τρία χρόνια αργότερα, ο χρόνος έχει προχωρήσει. Το πένθος, όμως, δεν ακολουθεί τις επετείους.

Εκείνο το πρωί, η Χαμάς και άλλες παλαιστινιακές ένοπλες ομάδες εξαπέλυσαν μια μεγάλης κλίμακας τρομοκρατική επίθεση στο Ισραήλ. Περίπου 1.200 άνθρωποι σκοτώθηκαν και 251 απήχθησαν και μεταφέρθηκαν στη Γάζα. Άμαχοι δέχθηκαν επιθέσεις στα σπίτια τους, στις κοινότητές τους και σε ένα μουσικό φεστιβάλ. Ανάμεσα στους απαχθέντες βρίσκονταν παιδιά, γυναίκες και ηλικιωμένοι. Πίσω από κάθε αριθμό υπήρχε μια ζωή με σχέδια, σχέσεις και ένα αύριο που διακόπηκε βίαια. [1]

Η ανθρώπινη διάσταση αυτής της ημέρας απαιτεί να σταθούμε λίγο περισσότερο στις λέξεις. «Θύμα» σημαίνει ένας άνθρωπος που κάποιος περίμενε να επιστρέψει. «Επιζών» σημαίνει ένας άνθρωπος που χρειάζεται να ξαναχτίσει την αίσθηση ασφάλειας. «Οικογένεια ομήρου» σημαίνει άνθρωποι που έζησαν την αγωνία της αβεβαιότητας, συχνά χωρίς καμία δυνατότητα να επηρεάσουν όσα συνέβαιναν.

Η επιστροφή από την αιχμαλωσία δεν κλείνει αυτόματα την πληγή. Η φροντίδα για όσους επέζησαν, όπως και για τις οικογένειες όσων χάθηκαν, χρειάζεται διάρκεια: ψυχολογική υποστήριξη, αποκατάσταση, κοινωνική επανένταξη και χώρο για το πένθος. Η δημόσια προσοχή μπορεί να μετακινείται. Η θεσμική ευθύνη οφείλει να παραμένει.

Από τη σκοπιά του public affairs, εδώ βρίσκεται το ουσιαστικό ερώτημα της επετείου: πώς μετατρέπεται η καταδίκη σε πράξη; Οι δηλώσεις αλληλεγγύης έχουν αξία όταν συνοδεύονται από αποφάσεις, πόρους και λογοδοσία. Οι κυβερνήσεις, τα κοινοβούλια και οι ευρωπαϊκοί θεσμοί χρειάζεται να κρατούν τις ανάγκες των θυμάτων στην πολιτική ατζέντα, με τη συμμετοχή των ίδιων των επιζώντων και των οικογενειών τους.

Αυτό σημαίνει σταθερή χρηματοδότηση προγραμμάτων στήριξης, προστασία και διατήρηση αποδεικτικών στοιχείων, ανεξάρτητη διερεύνηση και απόδοση ευθυνών μέσα από τις αρμόδιες διαδικασίες. Σημαίνει επίσης πρόληψη της τρομοκρατικής χρηματοδότησης, με νόμιμους και ελέγξιμους μηχανισμούς, και έμπρακτη αντιμετώπιση του αντισημιτισμού. Κάθε τέτοια δέσμευση χρειάζεται αρμόδιο φορέα, χρονοδιάγραμμα και δημόσια ενημέρωση για την πρόοδό της.

Η καθαρή καταδίκη της Χαμάς συμβαδίζει με μια εξίσου καθαρή αρχή: η προστασία των αμάχων είναι καθολική. Οι Παλαιστίνιοι άμαχοι δεν ταυτίζονται με τη Χαμάς. Ο ανθρώπινος πόνος στη Γάζα απαιτεί προστασία, ανθρωπιστική πρόσβαση και προοπτική αξιοπρεπούς ζωής. Η ασφάλεια του Ισραήλ και ο σεβασμός του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου πρέπει να υπηρετούνται μαζί. Αυτή τη σύνδεση διατύπωσε και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο μετά την επίθεση, καταδικάζοντας την τρομοκρατία και υπογραμμίζοντας την προστασία όλων των αμάχων. [2]

Για την Κύπρο και την Ελλάδα, προτείνουμε η γεωγραφική εγγύτητα και οι σχέσεις με την περιοχή να αξιοποιηθούν σε συγκεκριμένες πρωτοβουλίες: συνεργασίες για τη στήριξη επιζώντων, διάλογο με οργανώσεις θυμάτων, εκπαίδευση κατά του αντισημιτισμού και του μίσους, καθώς και διπλωματικές ενέργειες που ενισχύουν την ανθρωπιστική προστασία και την περιφερειακή ασφάλεια. Η αξιοπιστία χτίζεται με συνέπεια ανάμεσα στον δημόσιο λόγο και στις αποφάσεις.

Τρία χρόνια μετά, η 7η Οκτωβρίου μάς καλεί να θυμόμαστε τους ανθρώπους πίσω από τα πρωτοσέλιδα. Να αναγνωρίζουμε την τρομοκρατία χωρίς υπεκφυγές. Να ακούμε όσους κουβαλούν ακόμη τις συνέπειές της. Και να απαιτούμε από τους θεσμούς μια πολιτική που προστατεύει τη ζωή και υπερασπίζεται την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

Η άδεια καρέκλα δεν γεμίζει με μια δήλωση. Μπορεί, όμως, να μας θυμίζει γιατί κάθε απόφαση για την ασφάλεια, τη δικαιοσύνη και την ειρήνη έχει ανθρώπινο πρόσωπο.